kunst
Cultuur

Hoe kunst jongeren uit het keurslijf haalt

16.11.2021
door Fokus Online

Cultuurhuizen zitten al een poos niet meer strak in het korset. In hun nieuwe rol zoeken ze het spanningsveld op tussen creativiteit en establishment, tussen vrij denken en hokjesmentaliteit. “Kunst is een veilige plaats voor jongeren om emotioneel uit te breken.”

Sleutel tot hart en ziel

Het is een wetmatigheid zo oud als de straat: op een podium gebeurt wat in het echte leven niet mag en kan. “Daarmee heb je als artiest de sleutel in handen tot het hart en de ziel van de kijker”, weet Wouter Bruneel. De acteur en theatermaker zou een seizoen geleden al een familievoorstelling maken in opdracht van het Symfonieorkest Vlaanderen. Maar corona zorgde ervoor dat GEKRIJS! wat langer wegbleef van de planken. Het maakt de muzikale theatercompositie – of theatrale muziekcompositie – er niet minder relevant op.

“Voor GEKRIJS! was het oorspronkelijk de bedoeling om een redelijk ingetogen levensverhaal van Beethoven te brengen”, vertelt Bruneel. “Door corona hebben we de focus van de voorstelling verlegd. Voor veel mensen, zeker ook voor kinderen en jongeren, is het toch even zoeken om weer los te komen van alle maatregelen die ons aan banden hebben gelegd. Nu we weer samen mógen zijn, willen we die beleving ook voluit aangaan en zo vreugdevol mogelijk maken. Met ogenschijnlijk ernstig materiaal, doen we iets ongelooflijk zot. We brengen de meester en het kind samen rond de persoon van Beethoven – de Kurt Cobain van zijn tijd. De Duitse componist was iemand die alle hokjes platsloeg, aanvankelijk niet naar waarde werd geschat, maar toch baanbrekend werd.”

Veilige plaats voor kinderen en jongeren

Kunst is een veilige plaats voor kinderen en jongeren om emotioneel uit te breken, beaamt intendant Frederik Styns van Symfonieorkest Vlaanderen. “We zijn vaak zo in onszelf gekeerd in de digitale wereld waarin we leven. Een culturele voorstelling werkt juist intrinsiek verbindend. Kijk je naar ons orkest, dan zitten daar zestig mensen op het podium die even al hun vooroordelen en principes opzij zetten om samen iets ongelooflijk moois te maken dat de som van de delen overstijgt.” Het is een ervaring die binnenkomt bij jonge mensen, ondervindt Styns keer op keer. “Ik herinner me een open repetitie van ons project ‘Samen groter!’, waar we kinderen live laten kennismaken met een klassiek orkest. Een klein jongetje begon plots te huilen toen hij de impact van het orkest over zich heen kreeg. Die akoestische kracht, maar ook de gevoelsmatige rijkdom van de muziek: het doet iets heel bijzonders met jonge mensen.”

De rol van het cultuurhuis is door de jaren heen sterk geëvolueerd. We weten intussen: als je een ander publiek wil bereiken, dan moet je ook anderen dingen doen.

Inzetten op talentontwikkeling

Het is maar één voorbeeld van de diverse projecten die Symfonieorkest Vlaanderen vandaag inricht voor kinderen en jongeren. “We zetten al een aantal jaren sterk in op talentontwikkeling en hebben een reeks trajecten voor zowel jonge dirigenten als jonge componisten, solisten en orkestmusici. Daarnaast bereiken we met onze educatieve en outreachprojecten bepaalde publieksgroepen die anders nooit in een concertzaal zouden komen.” Wil je als cultuurorganisatie vernieuwend zijn, dan moet je bewust dingen maken die de geijkte kaders doorbreken, vindt de muziekdirecteur.

Geen hokjesdenken

“De rol van het cultuurhuis is wat dat betreft door de jaren heen sterk geëvolueerd. We weten intussen: als je een ander publiek wil bereiken, dan moet je ook anderen dingen doen. Natuurlijk refereren we in de klassieke muziek naar een eeuwenoude traditie, die past in een zeker ceremonieel kader. Maar áls er al sprake is van een keurslijf, dan heeft vooral te maken met de manier waarop een werk getoond en georganiseerd wordt, en niet met de kunst zelf. Wijzelf vinden het belangrijk om ons aanbod te herdenken over alle hokjes heen. Onlangs streamden we nog een concert met gamingmuziek, dat op drie dagen tijd door drie miljoen mensen bekeken werd. Gigantisch, niet?”

Kunst kan een heel rijke wereld openen voor jonge mensen, is Frederik Styns overtuigd. De uitdaging voor cultuurmakers is wel om niet betuttelend te zijn. “Wie iets maakt voor kinderen en jongeren, komt wel eens in de verleiding om uitleggerig te worden of kindertaal te gebruiken. Ik denk dat we jongeren vaak onderschatten. In de familievoorstelling die Wouter voor ons maakt, is juist de gelaagdheid interessant. Kinderen én ouders kunnen er vanuit hun eigen perspectief in op zoek gaan naar iets waardevols voor zichzelf.”

Niet inboeten aan inhoud, diepgang en kwaliteit

“Het doel is om laagdrempelig te zijn zonder in te boeten aan inhoud, diepgang en kwaliteit”, vult Bruneel aan. “Als kunstenaar en cultuurhuis probeer je altijd om bruggen te slaan, zelfs al worden die niet altijd bewandeld. Mijn grote aha-erlebnis met GEKRIJS! is dat klassieke muziek nooit zo hedendaags is geweest als nu. Enerzijds heb je de miskenning en rigiditeit van het establishment, anderzijds de speelsheid van de grootmeester en zijn wilde drang naar vrijheid en vreugde. De onderliggende boodschap voor de jeugd? Laat je niet in een keurslijf steken, denk voor jezelf en volg je eigen weg, daar vaart je creativiteit wel bij.”

Vorig artikel
Volgend artikel