Interview door Daan Vanslembroeck

Professor Isabel Leroux-Roels: ‘Verplichte vaccins werken contraproductief’

Weinig onderwerpen die de afgelopen vijf jaar zo vaak voor verhitte discussies zorgden – binnen de maatschappij, maar ook tussen families, collega’s of vrienden – dan vaccinatie. De coronapandemie deed ons bewust of onbewust anders kijken naar vaccins. Professor Isabel Leroux-Roels, diensthoofd Centrum voor Vaccinologie aan het UZ Gent, verheldert.

Is de rust na de hevige coronajaren op uw dienst enigszins teruggekeerd?

“Eigenlijk niet (lacht). Het lijkt nog drukker dan voor corona. De aandacht voor vaccins lijkt alleen maar toegenomen, met bijvoorbeeld veel vraag naar nieuwe studies van farmaceutische bedrijven. Maar ook de vraag naar podcasts, lezingen en webinars blijft hoog. Ook tijdens de pandemie zijn we natuurlijk op alle vlakken verder blijven werken. Een van mijn persoonlijke werkpunten blijft bijvoorbeeld dat ik ervoor ijver om vaccinologie opnieuw in de opleiding verpleegkunde en geneeskunde te krijgen.”

Er is een toenemende aandacht van bedrijven, maar hoe staat de burger na corona tegenover vaccins?

“Sommigen zijn wel sceptisch. Mensen horen het liefst niets meer over dat coronavirus. In de pandemie was er een dagelijkse honger naar nieuws. Nu het virus ons niet meer wakker houdt is er snel een overdosis. Corona heeft een polarisering teweeggebracht waardoor we plots met voor- en tegenstanders van vaccins te maken kregen. Ik hoop alleen dat die negatieve perceptie tegen vaccins wegebt. Vaccintwijfel en -moeheid vormen volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wereldwijd een van de grootste bedreigingen voor de volksgezondheid.”

Wordt er na corona minder gevaccineerd tegen pakweg griep of mazelen?

“Het is nog te vroeg om conclusies te trekken, maar in Vlaanderen vindt elke vier jaar een studie plaats over de vaccinatiegraad van onze bevolking. De vorige was positief, maar vond plaats aan het begin van de pandemie. De pandemie zelf had weinig impact op de vaccinatiegraad tegen andere ziektes omdat het CLB en Kind en Gezin in ons land verder bleven werken. In andere landen was dat niet zo, waardoor je een daling zag van de vaccinatiegraad met uitbraken van ziektes zoals mazelen tot gevolg. De mazelen zijn daarvoor een goede indicator, want het is een zeer besmettelijke infectieziekte die snel de kop opsteekt als de vaccinatiegraad onder de 95 procent zakt. Sowieso is elke daling van vaccinatiegraad verontrustend, en dus heel belangrijk om op te volgen.”

Je kunt je immuunsysteem niet overbelasten door vaccinatie.

Het mazelenvaccin is niet verplicht. Betekent dit dat de Belgische bevolking zich trouw laat vaccineren?

“Eigenlijk wel. Dat maakt het dan ook niet nodig om zo’n vaccin te verplichten en dat is positief. Vaccins verplichten werkt vaak contraproductief. Mensen moeten een positieve en bewuste keuze kunnen maken. Tijdens de pandemie verplichtte men vaccinatie indirect, bijvoorbeeld door je enkel op restaurant te laten gaan als je gevaccineerd was. Ik begrijp dat die maatregel toen nodig was, maar het heeft de anti-gevoelens bij sommige mensen jammer genoeg aangewakkerd.”

Waar liggen de grootste uitdagingen de komende jaren inzake vaccinologie?

“In het behouden van onze excellente vaccinatiegraad. Door rumours kan het vertrouwen in vaccinatie serieus dalen. Het kan ertoe leiden dat mensen, meestal op basis van emotie, beslissen om zich niet meer te laten vaccineren en dat kan zeer ernstige gevolgen hebben. Ondanks een zeer veilig vaccin is Japan in 2013 gestopt met het vaccineren tegen baarmoederhalskanker veroorzaakt door HPV. Na negen jaar is dat weer hervat, maar er is berekend dat door deze pauze 5700 jonge vrouwen zullen overlijden aan de ziekte. Dat was dus perfect te vermijden.”

Rumours als in ‘fake news’ op sociale media?

“Precies. Zulke dingen ontstaan plots. Iemand heeft een bijwerking gehad, vertelt zijn verhaal op sociale media en dat wordt grootschalig opgepikt door bepaalde doelgroepen. Het zijn echochambers die de perceptie in een neerwaartse spiraal dompelen. Dat is een gigantische bedreiging. We moeten met onze campagnes ook mikken op verschillende doelgroepen. Vroeger was de bevolking an sich de doelgroep, nu is dat meer versnipperd.”

vaccins

Onze samenleving is divers geworden. Ligt daar een extra uitdaging?

“Niet alleen daarin. We merken ook een verschil in leeftijd. Jongeren hebben meer wantrouwen tegenover vaccins dan ouderen. De vaccinatiedoelstellingen die we tegen 2030 willen bereiken worden momenteel in kaart gebracht en daarbij kijken we niet alleen naar doelgroepen, maar ook naar betaalbaarheid en communicatie. Er moet een actieplan komen om moeilijk te bereiken doelgroepen toch te sensibiliseren om zich te laten vaccineren. Wat ik net vertelde over sociale media, fake news en rumours speelt zich soms echt af binnen een heel specifieke bevolkingsgroep. We moeten dat weten om onze communicatie daarop aan te passen.”

Het gevaar van die sociale media is al een paar keer aangehaald…

“Op internet is alles te vinden, maar de betrouwbaarheid inschatten blijft van primordiaal belang. Iedereen speelt voor dokter Google, maar nadien ga je toch naar een arts om te weten wat er echt scheelt. Naast het in stand houden van die vaccinatiegraad moeten mensen ook weten waar ze terechtkunnen voor eerlijke informatie. Dat is bij artsen, apotheken, zorgpersoneel of betrouwbare websites van ziekenhuizen of instellingen die waken over kwaliteitsvolle berichtgeving.”

Welke misvattingen over vaccinaties wilt u graag de wereld uit helpen?

“Er zijn er veel, maar ik ga er twee uitkiezen. Om te beginnen de langetermijneffecten van vaccins. Bijwerkingen verwacht je op het moment dat ze een immuunreactie opwekken. Een vaccin wordt verder door het lichaam vrij snel weer afgebroken. Vanaf zes weken na het toedienen hoef je geen bijwerkingen meer te verwachten. Mensen denken echt soms dat ze door een vaccin tien jaar later kanker kunnen krijgen. Je zult mij nooit horen zeggen dat er geen bijwerkingen kunnen zijn, maar vaccins zijn zeer veilige producten en veel beter onderzocht dan de meeste geneesmiddelen. Omdat ze preventief worden toegediend tolereert men veel minder bijwerkingen dan bij geneesmiddelen.”

“Een tweede misvatting die ik wil aanstippen, is dat mensen soms kiezen tussen een griep- of coronavaccin omdat ze bang zijn dat hun immuniteit anders te zwaar op de proef wordt gesteld. Wel, ik kan je vertellen: ons lichaam kan op dat vlak heel veel aan. Je immuunsysteem heeft een oneindige capaciteit om te reageren op vreemde indringers. Je kunt het niet overbelasten door toediening van één of enkele vaccins. Vaccins zijn ook zeer gezuiverde vormen van een virus of bacterie waardoor het voor ons lichaam echt peanuts is om hierop te reageren.”

06.12.2023
door Daan Vanslembroeck
Vorig artikel
Volgend artikel