3.8 C
Antwerp
16 november 2018

De schakelaar op je genen kan ziektes uitschakelen
D
.

Je haarkleur, je intelligentie, je aanleg om Alzheimer te ontwikkelen: lange tijd gingen we ervan uit dat er helemaal niets aan te doen valt. Je genen krijg je mee van je ouders en that’s it. Inzichten uit de epigenetica brengen daar verandering in.

Sproeten, blonde krullen en allebei 1.79 m. Voor een buitenstaander zijn de broers Bas en Cas niet uit elkaar te houden. Logisch, want als eeneiige tweeling hebben ze precies hetzelfde DNA. Toch is er in de loop van de jaren één belangrijk verschil opgedoken: Cas ontwikkelde op zijn dertigste diabetes type 2, bij zijn broer Bas is er tien jaar na de diagnose nog altijd geen vuiltje aan de lucht, ook al beschikt hij over hetzelfde genetisch materiaal. Bizar?

Niet per se. De tweelingbroers mogen dan wel genetisch identiek zijn, epigenetisch zijn ze dat niet. Om de epigenetische verschillen te zien, moet je naar de moleculaire opbouw van de genen kijken. Frank Speleman, hoofd van het labo kinderkankeronderzoek aan het UZ Gent legt uit: “Onze DNA-streng zit opgewonden rond eiwitbolletjes, die aan hun uiteinde gemarkeerd zijn met molecuulgroepen. Het zijn die markeringen die mee bepalen of een gen in- of uitgeschakeld is.” Of, vertaald naar onze identieke tweeling: allebei beschikken ze over het gen dat aan diabetes type 2 gelinkt is, maar bij de een wordt het anders gelezen dan bij de ander.

Of Bas zijn hele leven gespaard zal blijven, is geen zekerheid. Omgevingsfactoren en allerlei gebeurtenissen in het leven, zoals ziekte, kunnen voor scheikundige veranderingen zorgen, waardoor een gen ineens in- of uitgeschakeld wordt. Een van de eerste experimenten in die richting kwam van Randy Jirtle en Robert Waterland. Zij slaagden erin om het effect van het zogenaamde agouti-gen bij muizen om te keren. Dat gen zorgt ervoor dat muizen een gele vacht hebben en zwaarlijvig zijn, wat hen gevoelig maakt voor onder meer kanker en suikerziekte. Door de moedermuizen voer met veel methyldonoren – waaronder foliumzuur en vitamine B12 – te geven, konden de onderzoekers het gen onderdrukken. Resultaat: het merendeel van de nakomelingen waren slank en hadden een gewone bruine vacht. Genetisch was er dus niets aan de muizen veranderd, epigenetisch wel.

Onderzoekers vermoeden dat de oorzaak van veel kankers in de combinatie van genetische én epigenetische factoren ligt.

Tot dezelfde conclusie kwamen Wim Vanden Berghe van het labo voor epigenetische signalisatie van UAntwerpen en Greet Schoeters van VITO, toen ze onderzoek deden bij Deense werkneemsters die vroeg in hun zwangerschap sporadisch aan pesticides blootgesteld waren. Een deel van de baby’s bleek vatbaarder voor zwaarlijvigheid. “Dat pesticiden een hormoonverstorende werking hebben, wisten we al”, vertelt Vanden Berghe. “Onze studie heeft laten zien dat het gebruik ervan ook bij nakomelingen epigenetische sporen nalaat. Blootgestelde kinderen hebben bijvoorbeeld een minder gunstig vet- of hormoonmetabolisme.”

Kankeronderzoekers vermoeden intussen dat de oorzaak van veel kankers in de combinatie van genetische én epigenetische factoren ligt, wat de weg naar nieuwe behandelingen opent. Zo is het team van Speleman betrokken bij de ontwikkeling van een nieuwe veelbelovende therapie van neuroblastoom, een agressieve tumor bij kinderen die ontstaat uit een bepaald type zenuwweefsel en vaak een fatale afloop kent. Aan de Universiteit van Antwerpen onderzoeken ze dan weer in hoeverre het mogelijk is om via stoffen uit medicinale plantenextracten epigenetische informatie te herprogrammeren en zo tumorcellen van kwaad- naar goedaardig te laten evolueren, of van therapieresistent naar therapiegevoelig.

Dat de epigenetica de geneeskunde nog meer in de richting van gepersonaliseerde behandelingen zal sturen, staat voor beide onderzoekers vast. Tal van studies hebben immers aangetoond dat iedereen epigenetisch anders op een interventie reageert. Vanden Berghe: “We weten bijvoorbeeld dat epigenetische kwetsbaarheid en omkeerbaarheid groter is tijdens de zwangerschap, bij baby’s en kinderen. Ook bij wie dertig jaar gerookt heeft, is het moeilijker om met een tijdelijke interventie de epigenetische klok volledig terug te draaien.” Een grote stap voorwaarts zal de geneeskunde volgens Vanden Berghe zetten wanneer iedereen een genetisch én epigenetisch paspoort krijgt. “Op dat moment zullen artsen individueel advies kunnen geven over de meest geschikte levensstijl en/of voeding, om zo lang mogelijk gezond te blijven.”

Tekst Hermien Vanoost

Lees meer.

Toon van Eekert: ‘Hoe moet je jong zijn? ‘

Jong zijn betekent je richting zoeken in het leven. Je hebt geen druk of verantwoordelijkheid, en kunt onbezorgd op zoek gaan naar je passies. Het is hét moment waarop je kunt investeren in jezelf. Maar wanneer ben je eigenlijk ‘goed’ jong geweest?

Een stukje paradijs op aarde

Weinig dingen die zo aangenaam zijn als verpozen in een mooie, perfect onderhouden tuin. Maar wat precies ‘mooi’ is, wil wel eens veranderen. Want net als in kleding, auto’s en schoenen zijn er ook in tuinen trends en modes. Welke planten en stijlen zijn nu in? En vooral: welke zijn out?

Een fact-uur te laat!

Eén van de grootste frustraties van ondernemers? De te laat of zelfs helemaal niet betaalde factuur. Hoe die centen incasseren zonder kwaad bloed te zetten bij je klant? En hoe vermijden dat dit opnieuw gebeurt? Enkele vaststellingen en richtlijnen op een rijtje.

De winter overleven… of beleven?

‘t Is weer voorbij, die mooie zomer. Zo mooi als afgelopen zomer was het zelden. Voor ons gaapt nu een donker en koud gat, zou je denken. Loert de winterdip al om de hoek nog voor hij begonnen is? Laat dat vooral niet gebeuren. Want zomeren? Dat kan ook tijdens de winter. 

Elien Migalski: Alles komt terug

De Spice Girls. Dé meidengroep van de nineties. Met hun verschillende typetjes van Baby Spice tot Sporty Spice, die perfect bij elkaar pasten, en hun gemakkelijk over te nemen danspasjes. Bekend voor hun eenvoudige liedjes die nog steeds in menigeens hoofd zitten en natuurlijk voor hun outfits!

De auto denkt met u mee

Moderne auto’s hebben tegenwoordig veel weg van gemotoriseerde computers. Ook op het vlak van comfort- en veiligheidsvoorzieningen draait het nu helemaal om automatische rijsystemen, radarinstallaties en sensoren. Tony Verhelle, hoofdredacteur van De Autogids, lijst de strafste nieuwigheden op.

Archief.

Griet Deceuster:‘Onze visie op mobiliteit verandert’

Eeuwenlang zijn steden drukke plaatsen geweest, en ongetwijfeld zullen ze dat ook in de toekomst blijven. Maar de mobiliteitsoplossingen van morgen zullen verschillend zijn van die van vandaag. Griet Deceuster, directeur TM Leuven: “We gaan minder en minder zelf rijden, en meer en meer van diensten gebruik maken.”